شکیبا اسدی/ رادیو راوا
shakiba@radiorava.com
هر ساعت حدود هفت ایرانی به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست میدهند. آماری تکاندهنده که براساس تازهترین گزارش وزارت بهداشت درباره پیامدهای آلودگی هوا در کشور منتشر شده و بار دیگر زنگ خطر را برای مسئولان و شهروندان به صدا درآورده است.
با فرارسیدن فصل بهار بسیاری از شهروندان به امید استنشاق هوای پاک، پس از ماهها ریههای خود را از هوای آزاد پر میکنند، اما واقعیت آن است که آلودگی هوا همچنان یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت عمومی در تهران و بسیاری از کلانشهرهای کشور به شمار میرود.
در سالهای اخیر آلودگی هوا همواره سلامت میلیونها ایرانی را تحت تأثیر قرار داده و به یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی کشور تبدیل شده است. در حالی که مسئولان طی سالهای گذشته عوامل مختلفی از جمله خودروهای فرسوده، کیفیت نامناسب سوخت، توسعه نامتوازن شهری و ضعف حملونقل عمومی را از دلایل اصلی این بحران عنوان کردهاند، همچنان بخش قابل توجهی از برنامههای مقابله با آلودگی هوا در مرحله اجرا با چالشهای جدی مواجه است.
در بسیاری از کشورهای جهان برای کاهش آثار آلودگی هوا بر سلامت شهروندان و محیط زیست، محدودیتهای سختگیرانهای برای انتشار آلایندههای صنایع و وسایل نقلیه اعمال شده و توسعه ناوگان حملونقل پاک در دستور کار دولتها قرار گرفته است. این در حالی است که کارشناسان معتقدند در ایران هنوز فاصله قابل توجهی میان قوانین مصوب و اجرای عملی آنها وجود دارد.
دانشمندان سالهاست آثار زیانبار آلودگی هوا بر انسان، حیوانات و محیط زیست را مورد مطالعه قرار دادهاند. همزمان قانونگذاران در کشورهای مختلف مقررات متعددی را برای کنترل و کاهش آلایندهها تصویب کرده و نظامهای آموزشی نیز تلاش کردهاند آگاهی عمومی درباره پیامدهای این بحران را افزایش دهند.
براساس گزارشهای سازمان جهانی بهداشت، آلودگی هوا همچنان یکی از مهمترین عوامل مرگ زودرس در جهان محسوب میشود و سالانه میلیونها نفر را قربانی میکند.
در ایران نیز آلودگی هوا به یکی از مهمترین چالشهای حوزه سلامت و محیط زیست تبدیل شده است. وزارت بهداشت در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ مورد مرگ در کشور منتسب به مواجهه با ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون بوده است؛ رقمی که معادل ۱۶۱ مرگ در روز و حدود هفت مرگ در هر ساعت است. همچنین بر اساس این گزارش، خسارات اقتصادی ناشی از مرگهای منتسب به آلودگی هوا در سال گذشته حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار برآورد شده است.
علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به ابعاد گسترده این بحران گفته است: «در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ مورد مرگ در کشور منتسب به مواجهه با ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون بوده که معادل ۱۶۱ مرگ در روز و حدود هفت مرگ در هر ساعت است.»
رئیسی همچنین با انتقاد از وضعیت موجود تأکید کرده است: «باید از مردم به خاطر عملکرد خود عذرخواهی کنیم.» به گفته وی خودروهای فرسوده، مصرف بالای سوخت در خودروهای تولید داخل و کیفیت نامناسب برخی سوختها همچنان از عوامل اصلی تشدید آلودگی هوا در کشور هستند.
بر اساس گزارش وزارت بهداشت، تهران در سال ۱۴۰۳ یکی از آلودهترین کلانشهرهای کشور بوده و در ۳۵۰ روز از سال غلظت ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون از رهنمودهای سازمان جهانی بهداشت فراتر رفته است. همچنین میانگین سالانه این آلاینده در تهران حدود ۳۲.۹ میکروگرم در مترمکعب گزارش شده که چندین برابر استانداردهای جهانی است.
کارشناسان معتقدند توسعه حملونقل عمومی بهویژه شبکه ریلی، خروج خودروهای فرسوده، ارتقای کیفیت سوخت، توسعه خودروهای برقی، کنترل منابع آلاینده صنعتی، اجرای دقیق قانون هوای پاک و افزایش آگاهی عمومی همچنان مهمترین راهکارهای مقابله با بحران آلودگی هوا محسوب میشوند.
اگرچه این راهکارها سالهاست از سوی متخصصان و نهادهای مسئول مطرح میشود، اما تداوم آلودگی هوا و افزایش آمار مرگهای منتسب به آن نشان میدهد که تا اجرای کامل برنامههای کنترل آلودگی و دستیابی به هوای پاک، راهی طولانی پیش روی کشور قرار دارد.