آتنا امیری/ رادیو راوا
atena@radiorava.com
در حالی که تا آغاز جام جهانی ۲۰۲۶، تنها چند روز باقی مانده است، برخی کارشناسان محیط زیست نسبت به بحران فزاینده و آلایندهترین دوره بزرگترین تورنمنت فوتبالی دنیا، هشدار دادند.
جام جهانی ۲۰۲۶ که به میزبانی آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار خواهد شد، بزرگترین دوره تاریخ این مسابقات خواهد بود. تعداد تیمها از ۳۲ به ۴۸ افزایش یافته و شمار بازیها نیز به ۱۰۴ مسابقه رسیده است. فدراسیون جهانی فوتبال این تغییرات را گامی در جهت جهانیتر شدن فوتبال توصیف میکند، اما منتقدان میگویند چنین گسترشی پیامدهای زیستمحیطی قابل توجهی به همراه خواهد داشت.
بر اساس برآوردهای منتشرشده از سوی مؤسسه «گرینلی»، میزان انتشار گازهای گلخانهای مرتبط با جام جهانی ۲۰۲۶ میتواند به حدود ۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تن دیاکسید کربن برسد؛ رقمی که به گفته این مؤسسه بیش از دو برابر میزان انتشار تخمینی جام جهانی ۲۰۲۲ قطر است.
بخش عمده این انتشار نه به ورزشگاهها یا زیرساختها، بلکه به جابهجایی میلیونها نفر مربوط میشود.
چرا نگرانیها افزایش یافته است؟
در جام جهانی آینده، مسابقات در ۱۶ شهر مختلف برگزار خواهد شد؛ از ونکوور در کانادا تا مکزیکوسیتی و میامی. فاصله میان برخی از شهرهای میزبان به چند هزار کیلومتر میرسد و در عمل بسیاری از سفرها تنها از طریق هواپیما امکانپذیر است.
پژوهشگران حوزه محیط زیست میگویند سفرهای هوایی تماشاگران، تیمها، رسانهها و مقامهای رسمی سهم اصلی را در تولید گازهای گلخانهای خواهند داشت. برخی مطالعات برآورد کردهاند که بیش از ۸۰ درصد انتشار کربن این تورنمنت به بخش حملونقل مرتبط است.
برای مقایسه، جام جهانی قطر در محدودهای جغرافیایی بسیار کوچک برگزار شد و بسیاری از تماشاگران میتوانستند بدون نیاز به پروازهای داخلی میان ورزشگاهها جابهجا شوند؛ شرایطی که در آمریکای شمالی وجود نخواهد داشت.
پاسخ فدراسیون جهانی فوتبال چیست؟
فدراسیون جهانی فوتبال میگوید در طراحی این مسابقات تلاش شده از زیرساختهای موجود استفاده شود و نیاز به ساخت ورزشگاههای جدید به حداقل برسد. این نهاد همچنین اعلام کرده برنامههایی برای مدیریت پسماند، کاهش مصرف انرژی و تشویق استفاده از حملونقل عمومی در نظر گرفته است.
با این حال منتقدان معتقدند اقدامات یادشده در برابر حجم سفرهای هوایی مرتبط با مسابقات تأثیر محدودی خواهد داشت.
این انتقادها در حالی مطرح میشود که فدراسیون جهانی فوتبال در سالهای اخیر بارها بر تعهد خود به اهداف زیستمحیطی تأکید کرده و از برنامههای خود برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای سخن گفته است.
موضوعی فراتر از فوتبال
بحث درباره تأثیرات اقلیمی جام جهانی تنها متوجه فوتبال نیست. در سالهای اخیر رویدادهای بزرگ ورزشی، از بازیهای المپیک گرفته تا مسابقات اتومبیلرانی و رقابتهای بینالمللی دیگر، بیش از گذشته زیر ذرهبین فعالان محیط زیست قرار گرفتهاند.
منتقدان میگویند در دورانی که دولتها و شهروندان برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای تحت فشار قرار دارند، نهادهای بینالمللی ورزشی نیز باید درباره پیامدهای تصمیمهای خود پاسخگو باشند.
در مقابل، حامیان برگزاری این مسابقات استدلال میکنند که رویدادهایی مانند جام جهانی مزایای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی گستردهای دارند و نمیتوان تأثیر آنها را تنها از منظر میزان انتشار کربن ارزیابی کرد.
پرسشی که باقی مانده است
جام جهانی ۲۰۲۶ هنوز آغاز نشده، اما از هماکنون به بخشی از یک بحث بزرگتر تبدیل شده است؛ این که آیا برگزاری رویدادهای عظیم جهانی در عصر بحران اقلیمی نیازمند بازنگری است یا نه.
برای بسیاری از علاقهمندان فوتبال، جام جهانی همچنان مهمترین جشن ورزشی جهان است. اما برای منتقدان، این رقابتها نمونهای از چالشی بزرگتر به شمار میرود؛ چالشی میان گسترش رویدادهای جهانی و تلاش برای کاهش تأثیرات آنها بر محیط زیست.
پاسخ این پرسش احتمالاً تنها در زمین فوتبال مشخص نخواهد شد.
