شکیبا اسدی/ رادیو راوا
shakiba@radiorava.com
در حالی که رسانههای داخلی ایران به نقل از مقامهای سازمان منابع طبیعی گزارش دادند که طرح «کاشت یک میلیارد درخت» همچنان در حال اجراست و حتی بر «تسریع و تداوم آن» تأکید شده، کارشناسان منابع طبیعی میگویند شواهد میدانی از کندی جدی، اجرای مقطعی و نبود داده شفاف درباره پیشرفت طرح حکایت دارد.
این طرح از سال ۱۴۰۲ با اعلام رسمی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری آغاز شد و هدف آن کاشت یک میلیارد نهال طی چهار سال در سراسر کشور عنوان شد؛ طرحی که در سطح اعلامی بهعنوان یکی از بزرگترین برنامههای احیای پوشش گیاهی ایران معرفی شد.
در گزارشهای رسمی مهر، از جمله اظهارات معاون سازمان منابع طبیعی، تأکید شده که اجرای طرح ادامه دارد و حتی با «رویکرد مثبت دولت» باید سرعت آن افزایش یابد. همچنین مقامهای این سازمان پیشتر اعلام کرده بودند که این پروژه فقط کاشت نهال نیست و بخش عمده آن به نگهداری و مراقبت بلندمدت اختصاص دارد.
با این حال، همین ساختار رسمی در توضیحات اولیه نیز یک تناقض درونی دارد؛ زیرا به گفته علی تیموری، مجری طرح در سازمان منابع طبیعی، «کاشت تنها حدود ۲۰ درصد کار است و ۸۰ درصد به نگهداری مربوط میشود»؛ موضوعی که عملاً نشان میدهد موفقیت پروژه به زیرساختهایی وابسته است که درباره آنها شفافیت محدودی وجود دارد.
داریوش فرخی، کارشناس منابع طبیعی، در همین زمینه پیشتر هشدار داده بود: «در شرایط کمآبی ایران، اگر برنامه نگهداری جدی نباشد، بخش زیادی از نهالها در سالهای اولیه از بین میروند.» این هشدارها در تضاد با تصویر رسمی از یک طرح در حال پیشرفت پایدار قرار دارد.
در سطح اجرا، گزارشهای میدانی و ارزیابیهای غیررسمی نشان میدهد بخشهایی از نهالکاریها با توقفهای مقطعی، کاهش فعالیت یا وابستگی به پروژههای محدود محلی مواجه بوده است. در برخی مناطق نیز نبود آبیاری پایدار و ضعف نگهداری باعث خشکیدگی گسترده نهالها گزارش شده است.
مسئله اصلی اما، صرفاً اختلاف نظر کارشناسی نیست؛ بلکه نبود دادههای شفاف و قابل راستیآزمایی درباره میزان پیشرفت واقعی طرح است. نه آمار جامع از میزان بقای نهالها منتشر شده و نه ارزیابی مستقل از اثرگذاری محیطزیستی پروژه در دسترس قرار گرفته است.
در حوزه مالی نیز جزئیات روشنی از هزینههای صرفشده برای نگهداری، زیرساخت آبیاری و نتایج واقعی طرح ارائه نشده؛ در حالی که مقیاس پروژه بهطور طبیعی نیازمند بودجه سنگین و پایش مستمر است.
در نتیجه، با وجود تأکید مقامهای رسمی بر «ادامه اجرای طرح» و «لزوم تسریع آن»، تصویر موجود از بیرون همچنان ترکیبی از اجرای نامتوازن، دادههای ناقص و ارزیابیپذیری محدود است.
منتقدان میگویند مشکل اصلی از ابتدا فاصله میان هدف عددی بزرگ و ظرفیت اجرایی واقعی بوده است؛ فاصلهای که باعث شده پروژهای با عنوان یک میلیارد درخت، در عمل در وضعیت نامشخصی میان «ادامه اعلامی» و «پیشرفت قابل سنجش» باقی بماند.
