تغییرات اقلیمی سالهاست از یک دغدغه محیطزیستی فراتر رفته و به مسئلهای مرتبط با اقتصاد، سلامت و امنیت کشورها تبدیل شده است. حالا کارشناسان ایرانی نیز میگویند آثار این پدیده در ایران با سرعت بیشتری در حال نمایان شدن است.
مهرنوش ابطحی، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم، در گفتوگو با رادیو راوا با اشاره به روند افزایشی دما و وقوع پدیدههای حدی آبوهوایی، هشدار داد که ایران در میان کشورهایی قرار دارد که نسبت به تغییرات اقلیمی آسیبپذیری بالایی دارند. به گفته او، افزایش روزهای گرم، فشار بر منابع آب و تهدید سلامت عمومی از جمله پیامدهایی است که در سالهای آینده بیش از گذشته احساس خواهد شد.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که بسیاری از متخصصان معتقدند بحران اقلیمی در ایران دیگر یک مسئله صرفاً زیستمحیطی نیست. کاهش بارندگی، خشکسالیهای طولانیمدت، افت منابع آب زیرزمینی و افزایش مصرف انرژی در دورههای گرمای شدید، همگی نشانههایی هستند که ابعاد اقتصادی و اجتماعی این بحران را پررنگتر کردهاند.
ابطحی تأکید میکند که پیامدهای سلامتمحور تغییر اقلیم کمتر از سایر آثار آن مورد توجه قرار گرفته است. افزایش بیماریهای ناشی از گرما، تشدید مشکلات تنفسی و افزایش فشار بر نظام سلامت از جمله چالشهایی است که میتواند همزمان با گرمتر شدن اقلیم ایران تشدید شود. گروههای کمدرآمد، سالمندان و کودکان نیز بیش از دیگران در معرض این خطرات قرار دارند.
با این حال، آنچه در اظهارات کارشناسان برجسته به نظر میرسد، تأکید بر پیشگیری به جای واکنش است. از نگاه آنها، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، افزایش بهرهوری انرژی، اصلاح الگوی مصرف و حفاظت از منابع طبیعی تنها اقدامات محیطزیستی نیستند، بلکه بخشی از راهبردهای حفظ امنیت و سلامت کشور محسوب میشوند.
تحلیلگران حوزه اقلیم معتقدند چالش اصلی ایران در سالهای آینده صرفاً شناخت خطرات نیست؛ بلکه تبدیل هشدارهای علمی به سیاستهای اجرایی است. ایران طی سالهای اخیر اسناد و برنامههای مختلفی در حوزه مدیریت تغییرات اقلیمی تدوین کرده، اما اجرای این برنامهها با موانعی مانند محدودیت منابع مالی، وابستگی به سوختهای فسیلی و ناهماهنگی میان دستگاههای مختلف روبهرو بوده است.
در چنین شرایطی، هشدارهای مطرحشده در نشست روز جهانی محیط زیست را میتوان یادآوری این واقعیت دانست که بحران اقلیمی دیگر موضوعی مربوط به نسلهای آینده نیست. بسیاری از آثار آن اکنون در زندگی روزمره شهروندان، از گرمای شدید و کمآبی گرفته تا تهدید سلامت و معیشت، قابل مشاهده است؛ مسئلهای که به باور کارشناسان، نیازمند تصمیمگیریهای سریعتر و اقدامات عملی گستردهتر است.
